Podcast Lepiej Teraz

Jak wygladał dzieciństwo i edukacja niezwykłego kadeta Szkoły Rycerskiej, którego koledzy przezywają „Szwedem”?

Co robi ten młody szlachcic z Polesia, gdy wraca z Paryża jako najlepiej wykształcony inżynier wojskowy w kraju… który nie potrzebuje już inżynierów wojskowych?

Co robi, gdy zakochuje się w córce magnata, który jest jego pracodawcą?

I co jej ojciec-hetman mówi mu prosto w oczy, gdy poprosi ją o rękę?

Posłuchaj pierwszej części historii człowieka, który zdobywał edukację pomimo zakazu. I który zapłacił za miłość cenę, jakiej nie przewidział.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA:
Alex Storożynski, „Kościuszko, Książę chłopów”  (2018)
Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894)
Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)
Miecisław Haiman, Kościuszko, Leader and Exile (1946)
Kamil Janicki, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa
Aleksander Świętochowski, Historia chłopów polskich
William Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and Denmark
Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (1790)
Tadeusz Kościuszko, Memoriał z 1814 r. (rękopis odkryty przez E. Humeniuka, wyd. Kwartalnik Historyczny 1965; tłum. polskie: racjonalista.pl)
Ignacy Krasicki, Monachomachia (1778)
Hugo Kołłątaj – materiały dot. reformy UJ i KEN
Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III (rozdziały o duchowieństwie, literat.ug.edu.pl)
Łukasz Kurdybacha, Kuria rzymska wobec Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773- 1783 (1949)
Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787)
en-academic.com – artykuł biograficzny
polishhistory.pl – wywiad ze Storożynskim
Muzeum Narodowe w Krakowie – wystawa „Tadeusz Kościuszko: Dobry i waleczny, lecz nieszczęśliwy”
Persée.fr – materiały o Jean-Rodolphe Perronet
journals.openedition.org/artefact/369 – program École Royale du Génie w Mézières
Britannica – Gaspard Monge, Pierwszy rozbiór
dzieje.pl – prof. Piotr Ugniewski (UW), prof. Tadeusz Cegielski (budżet Szkoły Rycerskiej)
Korespondencja
Founders Online, National Archives USA – Jefferson-Kościuszko
Gardner 1920 (Czartoryski do Franklina, 1778)
Cytaty źródłowe:
„Gruchanie kochanków trwać mogło około pięciu miesięcy…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko
„Polscy chłopi mają wygląd dziki…” – William Coxe, Travels in Poland
„Pięć części narodu polskiego…” – Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski
„Synogarlice nie dla wróbli…” – potwierdzenie: prof. P. Ugniewski, dzieje.pl
„Obalał tyranów, zakładał republiki…” – Kościuszko o Timoleonie (Storożynski)
„Nie można mieć nadziei, że zmienią swoje postępowanie…” – Kościuszko, Memoriał 1814, tłum. pol. racjonalista.pl
„Duchowieństwo, które łakomstwem skażone…” – Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego

Czy wyczucie dobrego stylu może być narzędziem władzy? 

W dzisiejszym odcinku zabiorę Cię do Rzymu za panowania Nerona – świata ociekającego złotem, krwią i absolutnym brakiem gustu. Poznasz historię Gajusza Petroniusza, człowieka, który jako jedyny na dworze tyrana nie posługiwał się strachem, lecz elegancją.

Dowiesz się:
Dlaczego najpotężniejszy człowiek świata drżał przed opinią swojego „Arbitra”?
Co wspólnego ma rzymski esteta z kultową rolą Bogusława Lindy w „Psach”?
Jak Petroniusz zamienił własną śmierć w ostatnie, złośliwe arcydzieło wymierzone w cesarza?
Dlaczego pieniądze bez smaku robią z nas klaunów, a smak bez pieniędzy – awanturników?
To nie jest sucha lekcja historii. To opowieść o tym, jak zachować kontrolę nad własną narracją, gdy świat wokół Ciebie płonie. 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Źródła pierwotne
Tacyt, „Roczniki” (Annales), Księga XVI, rozdziały 17-20 – główne źródło o życiu i śmierci Petroniusza. Dostępne online w języku angielskim na stronie LacusCurtius (University of Chicago) oraz Poetry in Translation.
Pliniusz Starszy, „Historia naturalna”, Księga XXXVII, rozdział 20 – wzmianka o zniszczonym pucharze murryńskim.
Petroniusz, „Satyricon” – zachowane fragmenty ksiąg XIV-XVI. Dostępne w polskim przekładzie Mieczysława Brożka (PIW).
Źródła cytowane:
Opis śmierci Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18-19
Charakterystyka Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18
List do Nerona: Tacyt, Annales XVI.19
Puchar murryński: Pliniusz, Historia Naturalis XXXVII.20
Cytat o Sybilli: Petronius, Satyricon 48.8

Przez lata nagrywania biografii zauważyłem ciekawą prawidłowość. 
Aleksander Hamilton na Karaibach,
Benjamin Franklin w swojej drukarni, 
Napoleon w Brienne, 
Washington w Mount Vernon, 
Churchill w wojskowym namiocie, 
Truman w Białym Domu, 
Machiavelli na wygnaniu, 
Montaigne w swojej wieży, 
Fryderyk Wielki po bitwie, 
Jan Karski na studiach, 
Kościuszko w drodze do Ameryki.
Oni wszyscy czytali tę samą książkę. Napisaną przez greckiego kapłana z małego prowincjonalnego miasteczka. Przed dwoma tysiącami lat.
Co takiego było w tej księdze, że kształtowała największych przywódców w historii? 
Dlaczego ludzie, którzy zmieniali świat, wracali do niej raz za razem? 
I co najważniejsze, dlaczego Ty, szukający własnej transformacji, powinieneś ją dziś otworzyć?
Ten odcinek to opowieść:
O odkryciu, które połączyło wszystkie biografie, które nagrałem. 
O instrukcji obsługi wielkości, która przetrwała tysiąclecia. 
I o tym, jak starożytna mądrość może zmienić Twoje życie teraz.
Czasami odpowiedzi na współczesne problemy czekają w bibliotece. 
Trzeba tylko wiedzieć, gdzie szukać.

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Źródła podstawowe:
Plutarch – „Żywoty równoległe” (szczególnie wstępy do „Żywota Aleksandra” i „Żywota Demostenesa”)
Merle Miller – „Plain Speaking: An Oral Biography of Harry S. Truman”, Berkley Publishing Group, 1974
Ron Chernow – „Alexander Hamilton”, Penguin Books, 2004
Louis Sarkozy – „Napoleon’s Library: The Emperor, His Books and Their Influence on the Napoleonic Era”, 2024
Albert Guerard – „Napoleon I”, Alfred A. Knopf, 1969
Źródła uzupełniające:
Timothy Duff – „Plutarch As Moral and Political Educator”, Cambridge University Press, 2023
Rebecca Burgess – „Plutarch’s Gift”, Law & Liberty, 2024
Pierre Hadot – „The Inner Citadel: The Meditations of Marcus Aurelius”
The Online Library of Liberty – „Plutarch’s Parallel Lives” (eseje o recepcji w Ameryce)
Cytaty źródłowe użyte w odcinku:
„Nie piszę historii, lecz życiorysy…” – Plutarch, „Żywot Aleksandra”, wstęp
„Mieszkam w małym mieście…” – Plutarch, „Żywot Demostenesa”
„Kiedy byłem w polityce…” – Truman w wywiadzie dla Merle’a Millera
„Bonaparte, w Tobie nie ma nic nowoczesnego…” – cytat przypisywany Pasquale Paoli
„Niech mój syn czyta i rozmyśla nad historią…” – Napoleon, instrukcje dla syna
List Machiavellego do Francesco Vettoriego z 10 grudnia 1513 r.

To czwarty i ostatni odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.

Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.

W poprzednim odcinku poznałeś historię jego wstrząsających doświadczeń w getcie warszawskim i przedsionku obozu zagłady w Izbicy Lubelskiej.

Dziś opowiem ci, co stało się potem. I uwierz mi – to, co usłyszysz, jest najbardziej gorzką lekcją o ludzkiej naturze, jaką znam.

W tym odcinku:
→ Przejdziesz z Janem Karskim przez okupowaną Europę – od Warszawy przez Berlin, okupowana Francję, Pireneje do Gibraltaru
→ Usłyszysz, jak najpotężniejsi ludzie świata reagowali na prawdę o Zagładzie
→ Zrozumiesz, dlaczego człowiek, który widział piekło, milczał przez 35 lat

Ten odcinek jest dla Ciebie, jeśli:
→ Chcesz zrozumieć granice ludzkiej empatii
→ Szukasz odpowiedzi na pytanie, czy jeden człowiek może zmienić bieg historii
→ Wierzysz, że prawda musi być mówiona – nawet jeśli nikt nie chce słuchać 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 

Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz(osobiście podziękuję Ci w podcaście)

ŹRÓDŁA:

Autobiografie i wspomnienia:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, bestseller z nakładem ponad 400 000 egzemplarzy
„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autora
Relacja Karskiego z rozmowy z prezydentem Rooseveltem – archiwum Muzeum Historii Polski (karski.muzhp.pl)
Biografie:„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons) – przełomowa biografia z przedmową Elie Wiesela
„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki
„Emisariusz Karski” – Maciej Kozłowski
Wywiady i nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMM; 39 minut wykorzystanych w filmie „Shoah” (1985), pełne nagranie trwa 8-9 godzin
„The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010) – dodatkowy film dokumentalny oparty na niewykorzystanych fragmentach wywiadu
Przemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981
Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube
Źródła instytucjonalne:US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karski
Yad Vashem – yadvashem.org/righteous/stories/karski.html
Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-research
Żydowski Instytut Historyczny – jhi.pl (artykuły o Izbicy i listach pożegnalnych Zygielbojma)
Georgetown University Archives – Jan Karski Collection
Jan Karski Educational Foundation – jankarski.net
Google Arts & Culture – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”
Listy pożegnalne Szmula Zygielbojma:Żydowski Instytut Historyczny – jhi.pl/en/articles/farewell-letters-from-shmuel-zygielbojm
Filmy dokumentalne:„Shoah” – Claude Lanzmann (1985)
„The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010)
„Remember This: The Lesson of Jan Karski” – film dokumentalny/teatralny z Davidem Strathairnem (2022)

To trzeci odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.

Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.

W poprzednim odcinku poznałeś historię jego zuchwałej ucieczki ze szpitala w Nowym Sączu, gdzie leżał po próbie samobójczej podjętej, by nie zdradzić towarzyszy pod torturami Gestapo.

Dziś opowiem ci, co stało się potem. I uwierz mi – to, co usłyszysz, zmieni Twoje rozumienie ludzkiego okrucieństwa i ludzkiej odwagi.

W tym odcinku:
→ Zobaczysz przedsionek piekła oczami naocznego świadka
→ Poznasz mechanizmy, które tworzą antysemitów i umożliwiają ludobójstwo
→ Zrozumiesz, dlaczego świat nie chciał słuchać prawdy o Zagładzie

Ten odcinek jest dla Ciebie, jeśli:
→ Chcesz zrozumieć, jak zwykli ludzie stają się narzędziami zła
→ Szukasz prawdziwych przykładów moralnej odwagi w obliczu absolutnego horroru
→ Wierzysz, że pamiętanie historii jest obowiązkiem wobec przyszłych pokoleń

Słuchaj teraz i przekonaj się, że jeden człowiek może świadczyć przeciwko całemu systemowi zbrodni – nawet jeśli świat odmawia słuchania. 

Wesprzyj mój podcast:
Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz 
Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz

ŹRÓDŁA:

Autobiografie i wspomnienia:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, pisana podczas wojny
„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autora
„Emisariusz Witold” – Stanisław M. Jankowski (1991, Nowy Jork) – biografia oparta na wywiadach z Karskim
Wywiady i nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMM
Przemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981
Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube: „Jan Karski – Interview at Yad Vashem”
Biografie:„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons)
„Emisariusz Karski” – Maciej Kozłowski (biografia polska)
„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki
Źródła instytucjonalne:US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karski
Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-research
Google Arts & Culture / Muzeum Historii Polski – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”
Jan Karski Educational Foundation – jankarski.net
Archiwum Georgetown University
Warsaw Institute – warsawinstitute.org/jan-karski-emissary-free-world
Polskie źródła regionalne:Twojsacz.pl – „28 lipca 1940: Akcja Szpital”
Wojennysacz.pl – projekt historyczny „Wojenny Nowy Sącz”
Sączopedia – lokalna encyklopedia historyczna